Rozpoznanie
Lęk separacyjny u dorosłych
Rozpoznanie kojarzone z przedszkolem, które równie dobrze dotyczy trzydziestolatka rezygnującego z wyjazdów służbowych. Lęk dotyczy nie samotności, lecz tego, co może spotkać bliską osobę pod nieobecność.
Czym jest lęk separacyjny u dorosłego
Lęk separacyjny to nasilony lęk przed rozstaniem z bliską osobą i przed tym, że pod nieobecność stanie się jej krzywda. U dorosłych dotyczy najczęściej partnera, dziecka albo rodzica. Obecne klasyfikacje dopuszczają to rozpoznanie w każdym wieku, a nie wyłącznie w dzieciństwie.
Obraz bywa niepozorny, bo mieści się w rzeczach uznawanych za troskę. Telefon w połowie drogi, prośba o wiadomość po dotarciu, sprawdzenie lokalizacji, jeszcze jeden telefon wieczorem. Granica przebiega tam, gdzie brak kontaktu wywołuje objawy w ciele, a dzień zaczyna być planowany wokół możliwości sprawdzenia.
Treść lęku odróżnia to rozpoznanie od zazdrości. Pacjent wyobraża sobie wypadek albo nagłą chorobę, a nie zdradę. Odróżnia je też od lęku uogólnionego, w którym zamartwianie się przeskakuje między tematami, podczas gdy tutaj wraca do jednej osoby. Porównanie rozpoznań rozpisaliśmy przy rodzajach zaburzeń lękowych.
Jak to wygląda w praktyce
- Sprawdzanie. Wiadomości i telefony powtarzane w ciągu dnia, wielokrotne upewnianie się, że wszystko w porządku.
- Unikanie rozstań. Rezygnacja z wyjazdów służbowych, trudność ze spaniem poza domem, odkładanie planów wymagających kilku dni nieobecności.
- Objawy z ciała przed rozstaniem. Ból brzucha, nudności, kołatanie serca i napięcie mięśni narastające na godziny przed wyjazdem.
- Sen. Trudność z zaśnięciem pod nieobecność bliskiej osoby oraz powracające sny o jej utracie.
Każde sprawdzenie kończy się ulgą, która trwa krócej niż poprzednia. To ten sam mechanizm, który utrwala unikanie w agorafobii, tylko z telefonem zamiast tramwaju.
Koszt ponosi też druga strona. Bliska osoba zaczyna dostosowywać swój dzień do zapotrzebowania na kontakt, odpisuje natychmiast i uprzedza o każdej zmianie planów. Intencja jest dobra, a skutek taki sam jak przy innych zachowaniach zabezpieczających: mechanizm dostaje wzmocnienie i utrwala się z obu stron.
Leczenie
Podstawą jest terapia poznawczo-behawioralna nastawiona na ograniczanie sprawdzania i na stopniowe wydłużanie rozstań. Przy nasilonych objawach albo przy współistnieniu innego zaburzenia lękowego lekarz włącza lek z grupy SSRI, przyjmowany codziennie przez wiele miesięcy.
Praca terapeutyczna polega na odwróceniu utrwalonej kolejności. Zamiast sprawdzać i czuć ulgę, pacjent uczy się przeczekać napięcie bez kontaktu, zaczynając od krótkich odstępów. Do tego dochodzi ustalenie z bliską osobą, że natychmiastowe odpisywanie zostaje ograniczone, ponieważ inaczej ćwiczenie nie ma szans zadziałać.
Farmakoterapia prowadzona jest według tych samych zasad co w pozostałych zaburzeniach lękowych: start od niskiej dawki, ocena po kilku tygodniach, odstawianie stopniowe. Szczegóły opisaliśmy na stronie o lekach na zaburzenia lękowe. Przed rozpoznaniem lekarz wyklucza przyczyny somatyczne dające podobne napięcie, w tym zaburzenia czynności tarczycy opisane przy lęku i tarczycy.
Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj na konsultację online. Telefon zaufania dla osób w kryzysie psychicznym: 116 123. Całodobowe Centrum Wsparcia: 800 70 2222. Przy zagrożeniu życia: 112. Rozmowa jest bezpłatna.
Pytania o lęk separacyjny
Czy lęk separacyjny występuje u dorosłych?
Tak. Przez lata rozpoznawano go głównie u dzieci, natomiast obecne klasyfikacje dopuszczają rozpoznanie w każdym wieku. U dorosłego dotyczy zwykle partnera, dziecka albo rodzica i polega na nasilonym lęku przed rozstaniem oraz przed tym, że pod nieobecność stanie się tej osobie krzywda.
Jak odróżnić lęk separacyjny od zazdrości albo nadopiekuńczości?
Treścią lęku separacyjnego jest bezpieczeństwo bliskiej osoby, a nie jej wierność czy lojalność. Pacjent wyobraża sobie wypadek, chorobę albo nagłe zniknięcie, a nie zdradę. Drugą różnicą jest koszt: rezygnacja z wyjazdów, trudność ze spaniem poza domem i wielokrotne kontaktowanie się w ciągu dnia.
Jakie objawy występują najczęściej?
Powtarzające się sprawdzanie, czy bliska osoba jest bezpieczna, trudność z zaśnięciem pod jej nieobecność, koszmary o rozstaniu, a także objawy z ciała przed rozstaniem: ból brzucha, nudności, kołatanie serca. Częste jest unikanie wyjazdów służbowych i sytuacji wymagających nocowania poza domem.
Jak wygląda leczenie?
Leczenie łączy terapię poznawczo-behawioralną z farmakoterapią lekami z grupy SSRI, gdy objawy są nasilone albo współistnieje inne zaburzenie lękowe. W terapii pracuje się przede wszystkim nad ograniczaniem sprawdzania, ponieważ każde potwierdzenie bezpieczeństwa przynosi ulgę na krótko i utrwala mechanizm.
Czy to zaburzenie mija samo?
Bywa, że nasilenie zmienia się wraz z sytuacją życiową, natomiast utrzymujące się miesiącami sprawdzanie i unikanie rozstań rzadko ustępuje bez leczenia. Nieleczone obciąża relację, ponieważ osoba bliska zaczyna dostosowywać swój dzień do potrzeby kontaktu, przez co mechanizm zostaje wzmocniony z drugiej strony.
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, moce i postacie preparatów
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny. W kryzysie psychicznym zadzwoń pod numer 116 123, a przy zagrożeniu życia pod 112.
Konsultacja psychiatryczna online
Rozstania planujesz wokół lęku, nie wokół kalendarza
To sygnał, że objawy wyszły poza troskę. Konsultacja psychiatryczna pozwala ocenić obraz i zdecydować o leczeniu, a decyzję o recepcie podejmuje lekarz.
250 zł za konsultację psychiatryczną, przy kontynuacji rozpoczętego leczenia od 199 zł. Opcja ekspresowa 29 zł.