Diagnostyka różnicowa
Lęk a tarczyca: kiedy przyczyna leży poza psychiką
Zanim psychiatra rozpozna zaburzenie lękowe, sprawdza kilka przyczyn somatycznych dających identyczny obraz. Tarczyca jest na tej liście najwyżej, bo nadczynność potrafi udawać lęk uogólniony przez wiele miesięcy.
Dlaczego te dwa obrazy tak łatwo pomylić
Nadczynność tarczycy przyspiesza metabolizm i pobudza układ współczulny, czyli tę samą część układu nerwowego, którą uruchamia reakcja lękowa. Efektem są przyspieszone tętno, drżenie rąk, potliwość, bezsenność i rozdrażnienie, a więc zestaw objawów zgłaszany także przez pacjentów z zaburzeniem lękowym.
Pacjent opisuje to zwykle jednym zdaniem: ciało chodzi na najwyższych obrotach, chociaż nic się nie dzieje. Dopiero szczegóły rozdzielają obrazy. Chudnięcie mimo normalnego lub zwiększonego apetytu, stałe uczucie gorąca, wypadanie włosów i osłabienie mięśni ud przemawiają za przyczyną hormonalną. Lęk skupiony na konkretnych sytuacjach i unikanie miejsc przemawiają za zaburzeniem lękowym.
Rok leczenia przeciwlękowego bez oznaczenia TSH to rok stracony, jeśli przyczyną była tarczyca.
Co zleca lekarz
Punktem wyjścia jest TSH z krwi. Przy nieprawidłowym wyniku dochodzą wolne hormony, czyli FT4, a w razie potrzeby FT3, oraz dalsza diagnostyka przyczyny prowadzona zwykle przez endokrynologa. Poza tarczycą lekarz bierze pod uwagę niedokrwistość, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia gospodarki węglowodanowej i przyjmowane używki. Rozpisaliśmy tę listę w tekście o badaniach przy zaburzeniach lękowych.
| Substancja | Kiedy stosowana | Postać i moce | Kategoria |
|---|---|---|---|
| Lewotyroksyna | niedoczynność tarczycy | tabletki oraz roztwór doustny, moce od 25 do 200 mikrogramów | Rp |
| Tiamazol | nadczynność tarczycy | tabletki i tabletki powlekane 5 mg, 10 mg, 20 mg | Rp |
| Propranolol | objawy krążeniowe, doraźnie i na zlecenie lekarza | tabletki 10 mg i 40 mg | Rp |
Kategorie, postacie i moce pochodzą z Rejestru Produktów Leczniczych (URPL). O doborze leku i dawki decyduje lekarz prowadzący, a leczenie chorób tarczycy wymaga okresowej kontroli badań.
Co dalej, gdy wynik wychodzi prawidłowy
Prawidłowe TSH nie zamyka sprawy, tylko usuwa jedną hipotezę. U większości pacjentów zgłaszających się z objawami lęku tarczyca pracuje poprawnie, a rozpoznaniem pozostaje zaburzenie lękowe. Wtedy leczenie prowadzi się według zasad opisanych na stronie o lekach na zaburzenia lękowe, a rozpoznanie precyzuje się według podziału zaburzeń lękowych.
Odwrotna sytuacja zdarza się rzadziej, ale bywa myląca. Nadczynność zostaje wyrównana, hormony wracają do normy, a napięcie i bezsenność zostają. Oznacza to zwykle, że zaburzenie lękowe rozwinęło się w międzyczasie i wymaga własnego leczenia. Ocena ma sens po kilku tygodniach od normalizacji wyników, a nie w tym samym tygodniu.
Nie odstawiaj samodzielnie leków tarczycowych z powodu objawów lęku. Zmiana dawki lewotyroksyny albo tiamazolu bez kontroli badań pogarsza obraz i utrudnia ocenę tego, co pochodzi z hormonów, a co z psychiki. Decyzję podejmuje lekarz prowadzący na podstawie wyników.
Pytania o lęk i tarczycę
Czy tarczyca może dawać objawy lęku?
Tak. Nadczynność tarczycy powoduje przyspieszone tętno, drżenie rąk, potliwość, rozdrażnienie, bezsenność i chudnięcie mimo apetytu. Ten zestaw jest praktycznie nie do odróżnienia od zaburzenia lękowego na podstawie samego wywiadu, dlatego rozpoznanie psychiatryczne stawia się po sprawdzeniu czynności tarczycy.
Jakie badanie zleca lekarz w pierwszej kolejności?
Podstawą jest TSH z krwi. Wynik nieprawidłowy jest wskazaniem do oznaczenia wolnych hormonów, czyli FT4 i w razie potrzeby FT3, a dalej do diagnostyki przyczyny. Prawidłowe TSH nie wyklucza zaburzenia lękowego, tylko usuwa z listy jedną z najczęstszych przyczyn somatycznych.
Czy niedoczynność tarczycy też daje lęk?
Kojarzy się głównie ze spowolnieniem, sennością i przyrostem masy ciała, ale u części pacjentów przebiega z napięciem, drażliwością i obniżonym nastrojem. Nieleczona niedoczynność utrudnia też odpowiedź na leczenie przeciwdepresyjne, dlatego lekarz sprawdza tarczycę również wtedy, gdy dotychczasowa terapia lęku nie działa.
Jakie leki stosuje się przy chorobach tarczycy?
W niedoczynności podstawą jest lewotyroksyna, dostępna w tabletkach w wielu mocach od 25 do 200 mikrogramów, w kategorii Rp. W nadczynności stosuje się tiamazol w tabletkach 5, 10 i 20 mg, również w kategorii Rp. Dobór i dawkowanie prowadzi lekarz na podstawie wyników, a leczenie wymaga okresowej kontroli badań.
Czy przy wyrównanej tarczycy lęk powinien minąć?
U części pacjentów objawy ustępują razem z normalizacją hormonów, u innych utrzymują się, ponieważ zaburzenie lękowe rozwinęło się niezależnie. Wtedy leczy się je osobno. Kolejność bywa taka, że najpierw wyrównuje się tarczycę, a dopiero po kilku tygodniach ocenia, ile lęku zostało.
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, moce i postacie preparatów
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny. W kryzysie psychicznym zadzwoń pod numer 116 123, a przy zagrożeniu życia pod 112.
Konsultacja psychiatryczna online
Masz już wyniki i chcesz zająć się lękiem
Gdy przyczyny somatyczne zostały wykluczone, kolejnym krokiem jest ocena psychiatryczna. W wywiadzie podajesz dotychczasowe wyniki i leczenie, a decyzję o recepcie podejmuje lekarz.
250 zł za konsultację psychiatryczną, przy kontynuacji rozpoczętego leczenia od 199 zł. Opcja ekspresowa 29 zł.