Ile musi trwać lęk uogólniony: trzy klasyfikacje

Skąd biorą się trzy różne liczby

Najczęściej powtarzany próg, czyli sześć miesięcy, pochodzi z amerykańskiej klasyfikacji DSM-5 i stamtąd rozszedł się po piśmiennictwie oraz po stronach internetowych. Nie jest to liczba wpisana w każdy system opisu na świecie.

Obowiązująca klasyfikacja Światowej Organizacji Zdrowia, ICD-11, opisuje zaburzenie lękowe uogólnione pod numerem 6B00 i formułuje kryterium czasu inaczej: objawy mają utrzymywać się przez co najmniej kilka miesięcy, przez większą część dni. Sztywna granica została tu świadomie pominięta.

Do tego dochodzi ICD-10, po której kodach porusza się polska dokumentacja medyczna i sprawozdawczość. To w niej zaburzenie lękowe uogólnione ma kod F41.1, który zobaczysz na wypisie albo w systemie przychodni.

Co ICD-11 zmieniło i po co

Rezygnacja ze sztywnej granicy nie jest złagodzeniem wymagań. Kryterium czasu ma odsiać przejściową reakcję na trudną sytuację, a nie odesłać z niczym kogoś, kto liczy tygodnie od pierwszego objawu i akurat nie dobił do okrągłej liczby.

Praktyczny efekt jest taki, że ciężar oceny przesuwa się z kalendarza na obraz całości: jak długo trwa napięcie, przez ile dni w tygodniu jest obecne, co przez nie odpadło i czy da się wskazać inną przyczynę. Data pierwszego objawu przestaje być wyłącznikiem, a staje się jedną z danych.

Jak liczyć czas, żeby liczba coś znaczyła

Sformułowanie „przez większość dni" bywa czytane jako „codziennie" i to jest pierwsze źródło błędu. Nie chodzi o ciągłość bez przerwy, tylko o to, żeby napięcie było stanem typowym, a nie wyjątkiem od spokoju.

Drugie źródło błędu to mylenie dwóch dat. Data pierwszego objawu i data pierwszego dnia, w którym coś przez ten objaw odpadło z życia, to dwie różne informacje i obie się liczą przy ocenie. Pierwsza mówi o czasie trwania, druga o skutkach.

Najpewniejszy sposób przygotowania to oś czasu zakotwiczona w wydarzeniach, a nie w datach dziennych: objawy zaczęły się przed przeprowadzką, nasiliły po zmianie pracy, od stycznia są codziennie. Do tego krótki zapis z dwóch tygodni: ile dni z objawami, jaka pora doby, co je poprzedzało. Dwa tygodnie notatek mówią więcej niż godzina wspominania.

Piąty miesiąc: co robić, zanim minie pół roku

Nikt nie odsyła pacjenta z zaleceniem, żeby zgłosił się, gdy dobije do szóstego miesiąca. Czas trwania jest jednym z kryteriów, nie warunkiem wstępu do gabinetu, a część rzeczy da się zrobić od razu i nie zależą one od kalendarza.

Do zrobienia od razu są trzy sprawy: wykluczenie somatycznych przyczyn objawów, zebranie osi czasu i uczciwe policzenie, ile lęk zabiera z codzienności. Jeżeli po tym rozpoznanie i tak wymaga obserwacji, ten czas nie zostanie zmarnowany, bo materiał do oceny już będzie gotowy. Standard postępowania po rozpoznaniu opisujemy na stronie o leczeniu zaburzeń lękowych.

Który kod trafia do dokumentacji

W praktyce ambulatoryjnej w Polsce w dokumentacji pojawia się kod z ICD-10, więc pacjent czytający o numerze 6B00 nie znajdzie go u siebie. To nie jest rozbieżność w rozpoznaniu, tylko dwa różne systemy oznaczania tej samej jednostki.

Pytanie, które pada zaraz potem, brzmi zwykle: kto ten kod zobaczy. Przy zwolnieniu lekarskim odpowiada na to ustawa i odpowiedź jest dla wielu osób zaskakująca, bo pracodawca kodu rozpoznania nie dostaje. Rozkładamy to na części przy zaburzeniach lękowych a pracy i orzecznictwie.

Czego kryterium czasu nie rozstrzyga

Samo trwanie objawów niczego nie przesądza. Poza czasem liczy się zestaw objawów towarzyszących zamartwianiu się, skala cierpienia i upośledzenia funkcjonowania oraz wykluczenie innych przyczyn, od nadczynności tarczycy po odstawianie substancji.

Pełny zestaw kryteriów, objawy towarzyszące i to, co lekarz wyklucza przed postawieniem rozpoznania, opisujemy przy zaburzeniu lękowym uogólnionym. Ten tekst zajmuje się wyłącznie jednym z tych warunków, bo to on najczęściej bywa źle rozumiany.

Formalnie o stanie zdrowia orzeka lekarz po zbadaniu pacjenta, przy czym badanie może odbyć się osobiście albo za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, z uwzględnieniem dostępnej dokumentacji medycznej. Liczenie miesięcy służy przygotowaniu do tej rozmowy, a nie postawieniu sobie rozpoznania samodzielnie.

Kiedy czas przestaje być argumentem

Są sytuacje, w których nie ma sensu czekać na spełnienie żadnego kryterium: gwałtowne pogorszenie, całkowita bezsenność utrzymująca się kilka dób, myśli o odebraniu sobie życia. Numery 116 123 oraz 800 70 2222 działają całodobowo i są bezpłatne, osoby poniżej 18 lat mają numer 116 111, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia obowiązuje 112.

Najczęstsze pytania